Fundacja L.A.S. Listening and Sounding -wydawnictwo

Muzyka Ucha Trzeciego - Architektura Kreatywności.

Zbiór materiałów i inspiracji. Propozycje, które mogą rozwinąć podejście do twórczości i codziennego myślenia.

Książki:

Szamani sztuki, mistycy i psychonauci

Twórcy, dla których sztuka nie ma sensu, jeśli nie leczy, nie burzy schematów i nie dotyka podświadomości.

Alejandro Jodorowsky – „Psychomagia”
Manifest chilijskiego reżysera i poety, który zrobił na mnie ogromne wrażenie swoim podejściem do leczenia ludzkiej psychiki. Jodorowsky brawurowo łączy surrealizm, teatr i szamanizm, proponując uzdrawianie głębokich traum za pomocą symbolicznych, nielogicznych aktów teatralnych odprawianych bezpośrednio na żywym organizmie.
Antonin Artaud – „Teatr i jego korbowód” (oraz manifesty „Teatru Okrucieństwa”)
Teksty duchowego ojca Jodorowskiego, genialnego szaleńca, aktora i poety. Artaud z furią domagał się sztuki będącej krwawym, mistycznym rytuałem, który rezygnuje z literackiej uprzejmości, by uderzyć bezpośrednio w podświadomość widza i wyzwolić jego stłumione, pierwotne siły życiowe.
Jerzy Grotowski – „Teksty zebrane”
Zapis bezkompromisowej drogi jednej z najważniejszych postaci światowego teatru XX wieku. Grotowski dokumentuje tu proces całkowitego odrzucenia tradycyjnej sceny i mieszczańskiego blichtru na rzecz koncepcji „sztuki jako wehikułu” – czystego, organicznego doświadczenia ludzkiego odartego z masek i społecznych ról.

Ekstremalny surrealizm, transgresja i literacka prowokacja

Artyści, którzy używali skandalu, chaosu i transgresji, aby rozbić skostniałe struktury społeczne i moralne.

Krzysztof Niemczyk – „Kurtyzana i pisklęta”
Monstrualne, odnalezione po latach dzieło krakowskiego malarza, pisarza i legendarnego prowokatora czasów PRL-u. Książka to absolutnie bezkompromisowe, surrealistyczne i psychodeliczne studium chaosu oraz totalnej wolności jednostki, pisane na przekór szarej rzeczywistości politycznej.
William S. Burroughs – „Nagi lunch”
Kultowa pozycja ikony Beat Generation i zdeklarowanego praktyka magii chaosu. Burroughs serwuje halucynacyjną, niepokojącą wizję świata kontrolowanego przez nałogi i technologię, stworzoną za pomocą radykalnej, eksperymentalnej metody kolażu tekstowego (cut-up).
Georges Bataille – „Doświadczenie wewnętrzne”
Głęboki traktat francuskiego myśliciela, który bada skrajne granice ludzkiej egzystencji poprzez tematy erotyzmu, śmierci i profanacji. Bataille udowadnia, że prawdziwe zbliżenie do tego, co święte (sacrum), nie odbywa się w religijnym spokoju, ale przez ekstazę, zatracenie i kontrolowany obłęd.
Salvador Dalí – „Dziennik geniusza”
Ekscentryczny i prowokacyjny zapis umysłu wielkiego surrealisty, który czyta się z wypiekami na twarzy. Dalí pokazuje tu, jak całkowicie zatrzeć granicę między życiem, snem a kreacją, bezczelnie traktując swoją własną codzienność jako totalne dzieło sztuki.
Aleister Crowley – „Księga Kłamstw”
Poetycko-okultystyczny manifest wolnej woli i prowokacji z epoki edwardiańskiej. Ta naszpikowana paradoksami pozycja stała się podziemnym podręcznikiem, który zainspirował całe pokolenia artystów kontrkultury XX wieku i otworzył drzwi dla późniejszych rewolucji artystycznych.

Wizjonerzy kina: obraz jako sen i czas

Reżyserzy, którzy odrzucili linearne opowiadanie historii na rzecz rejestracji ludzkiego ducha.

Andriej Tarkowski – „Rzeźbienie w czasie”
Poetycki i niezwykle głęboki traktat o kinie traktowanym jako sztuka utrwalania i kształtowania realnego czasu. To esej o duchowości w sztuce, pokorze wobec materii oraz o gigantycznej odpowiedzialności, jaką twórca ponosi wobec świata i odbiorcy.
David Lynch – „Catching the Big Fish” / „Lynch o Lynchu”
Pozycje stanowiące absolutny klucz do zrozumienia kina traktowanego jako wizualny ekwiwalent snu. Lynch w bardzo przystępny, ale inspirujący sposób opowiada o praktyce medytacji transcendentalnej i nurkowaniu w głąb własnego umysłu, by wyłowić stamtąd najbardziej surrealistyczne pomysły.

Kompozytorzy i dekonstrukcja rzeczywistości

Muzycy, którzy uciekli od tradycyjnego zapisu dźwiękowego, by pisać o życiu, ciszy i filozofii humanizmu.

Zygmunt Mycielski – „Ucieczki z pięciolinii” / „Dzienniki”
Fascynujące zapiski wybitnego polskiego kompozytora, który z perspektywy głębokiego humanisty genialnie łączył sfery religii, polityki, sztuki i erotyki. Mycielski traktuje proces komponowania i samą muzykę jako punkt wyjścia do stawiania wielkich, egzystencjalnych pytań.
John Cage – „Silence” (Cisza)
Zbiór esejów i wykładów legendarnego awangardzisty, który całkowicie zdemolował zachodnie podejście do sztuki dźwięku. Cage redefiniuje muzykę, rozszerzając ją na każdy dźwięk otoczenia, przypadek oraz samą ciszę, ucząc nas bezwarunkowej akceptacji rzeczywistości takiej, jaka jest.

Plastycy: rewolucja spojrzenia

Malarze, którzy udowodnili, że ludzkie oko musi nauczyć się widzieć świat zupełnie na nowo.

Wassily Kandinsky – „Punkt i linia ku płaszczyźnie” / „O duchowości w sztuce”
Absolutny fundament teorii abstrakcji. Kandinsky w genialny sposób tłumaczy zjawisko synestezji, pokazując, jak kolory i podstawowe kształty geometryczne bezpośrednio rezonują z ludzką duszą bez potrzeby kopiowania i naśladowania natury.
Władysław Strzemiński – „Teoria widzenia”
Dzieło polskiego pioniera awangardy i twórcy unizmu. Strzemiński naukowo i artystycznie udowadnia, że świadome widzenie nie jest jedynie prostym procesem biologicznym, lecz historyczną i kulturową kompetencją, która stale ewoluuje wraz z rozwojem sztuki.

Ferment oddolny, kontrkultura i mutanty

O tym, jak niezależni i niespokojni artyści tworzą kulturę wbrew systemowi.

Rafał Księżyk – „Śnialnia. Śląski underground”
Księżyk opisuje tu fenomen śląskiej komuny Oneiron i podziemia artystycznego, pokazując, jak w ponurych realiach PRL-u, bez wsparcia jakichkolwiek instytucji, z czystej potrzeby wolności rodziła się mistyczna, niezależna sztuka.
Rafał Księżyk – „Wywracanie kultury. O dandysach, hipsterach i mutantach”
Genialny zbiór esejów o figurach outsiderów i rewolucjonistów, którzy rozbijali dotychczasowe ramy społeczne. To opowieść o tym, że każdy znaczący skok w historii kultury był dziełem „mutantów” działających na obrzeżach oficjalnego obiegu.
Rafał Księżyk – „23 cięcia dla Williama S. Burroughsa”
Fascynujący wgląd w technikę cut-up i radykalne eksperymenty literackie. Księżyk pokazuje, jak destrukcja tradycyjnej struktury i zdanie się na przypadek mogą otworzyć zupełnie nowe, nieznane dotąd połączenia w ludzkiej świadomości.
Rafał Księżyk – „Dzika rzecz. Polska muzyka i transformacja 1989–1993”
Pozycja, która udowadnia, że prawdziwy przełom ustrojowy i mentalny w Polsce zaczął się od kultury alternatywnej, klubowej i garażowej. Totalnie oddolny żywioł, który wyprzedził swoje czasy.
Praca zbiorowa (red. A. Karpowicz, W. Parafinowicz, X. Stańczyk) – „Awangarda/Underground”
Monografia wydana przez Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. To kapitalne studium porównawcze, które bez owijania w bawełnę analizuje, w jaki sposób kultura alternatywna w Europie Środkowej była przestrzenią autentycznej niezależności i walki o wolność jednostki.

Neurobiologia, Psychologia Poznawcza i Percepcja

Jak sztuka fizycznie programuje mózg i stymuluje neuroplastyczność.

Susan Magsamen, Ivy Ross – „Mózg pod wpływem sztuki. Jak sztuka nas zmienia”
Twarde dowody naukowe na to, jak bogate doświadczenia estetyczne dosłownie przebudowują strukturę neuronową człowieka, czyniąc obcowanie z kulturą biologiczną koniecznością.
Daniel J. Levitin – „Zasłuchany mózg. Co się dzieje w głowie, gdy słuchasz muzyki”
Napisana przez byłego muzyka rockowego, który został światowej sławy neurobiologiem, pozycja w przystępny sposób wyjaśnia naszą ewolucyjną miłość do dźwięków.
Oliver Sacks – „Muzykofilia. Opowieści o muzyce i mózgu”
Poruszający zbiór opowieści klinicznych neurologa o pacjentach, u których muzyka okazała się jedynym kluczem do odzyskania tożsamości, sprawności i pamięci.
Edward Nęcka – „Psychologia twórczości”
Akademicki fundament, który rozkłada proces twórczy na czynniki pierwsze pod kątem procesów poznawczych, pomagając trwale przełamać wewnętrzne blokady psychiczne.
Edward Nęcka, Jarosław Orzechowski, Błażej Szymura – „Trening twórczości”
Praktyczny podręcznik wypełniony gotowymi ćwiczeniami mentalnymi, nakierowanymi na rozwijanie myślenia rozbieżnego i porzucanie oczywistych skojarzeń.

Stan Przepływu, Intuicja i Duchowość

Wyciszenie logicznego hałasu i wejście w stan bezwysiłkowej kreacji.

Rick Rubin – „Akt twórczy. Nowy sposób bycia”
Książka-manifest legendarnego producenta o uciszaniu ego, zaufaniu intuicji i traktowaniu bycia artystą jako sposobu relacji ze światem opartego na uważności.
Mihály Csíkszentmihályi – „Flow. Stan przepływu”
Przełomowa pozycja definiująca stan optymalnego doświadczenia, w którym człowiek tak głęboko zatraca się w działaniu, że całkowicie znika w nim lęk przed oceną.
Stephen Nachmanovitch – „Free Play. Improwizacja w życiu i sztuce”
Kultowy esej pokazujący, jak zaufanie pierwszej intuicji aktywuje stan przepływu oraz uczy czerpania unikalnej siły twórczej z ciszy, przypadku i akceptacji błędów.
Shakti Gawain – „Twórcza wizualizacja”
Klasyczny przewodnik po technikach wyciszania umysłu (stan alfa) w celu usłyszenia cichych impulsów intuicji i zakotwiczenia wizji dzieła we własnym ciele.
Alan Watts – „Droga zen”
Wprowadzenie do filozofii działania bez wysiłku (wu wei), udowadniające, że nadmierna kontrola intelektualna niszczy spontaniczny impuls chwili obecnej.

Awangarda, Muzyka Eksperymentalna i Teoria Dźwięku

Radykalne formy natychmiastowej kompozycji i dawanie wolności dźwiękom.

Michael Nyman – „Muzyka eksperymentalna. Cage i po nim”
Absolutna biblia awangardy, pokazująca przejście od totalnej kontroli kompozytora do dawania dźwiękom wolności i traktowania otaczającej nas audiosfery jako dzieła.
Praca zbiorowa (red. C. Cox, D. Warner) – „Kultura dźwięku. Teksty o muzyce nowoczesnej”
Antologia esejów o filozofii dźwięku i głębokim słuchaniu, zmuszająca do traktowania hałasu, tła i codziennego pejzażu jako gotowego materiału artystycznego.
Karlheinz Stockhausen – Teksty z cyklu „Aus den sieben Tagen”
Koncepcja całkowitego odrzucenia tradycyjnego zapisu nutowego na rzecz krótkich instrukcji poetycko-medytacyjnych przełożonych bezpośrednio na eksperymentalny dźwięk.
Derek Bailey – „Improvisation: Its Nature and Practice in Music”
Napisana przez pioniera free improvisation analiza improwizacji jako permanentnej obecności „tu i teraz”, całkowicie wolnej od akademickich dogmatów.
Pauline Oliveros – „Deep Listening: A Composer's Sound Practice”
Książka wprowadzająca pojęcie głębokiego słuchania jako formy medytacji, aktu woli i radykalnego, zmysłowego otwarcia na otaczającą nas przestrzeń.

Audioantropologia i Transformatywne Słuchanie

Teorie, eseje i wpływ radykalnych praktyk dźwiękowych na ludzki umysł i rozwój.

Rafał Mazur – „Wielki Dźwięk nie brzmi. Daoistyczna praktyka dźwiękowa...”
Niezwykle ważna dla mnie monografia Wydawnictwa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Mazur brawurowo łączy daoistyczną filozofię ze współczesną improwizacją swobodną, traktując słuchanie jako metodę treningu umysłu do działania w sytuacjach nieoczekiwanych.
Dariusz Brzostek – „Nasłuchiwanie hałasu”
Audioantropologiczne badanie wpływu sonicznego chaosu na człowieka. Przełamuje schematyczne mechanizmy obronne naszej psychiki i uczy ucho pokory wobec nieprzewidywalności.
Filip Szałasek – „Jak pisać o muzyce. O wolnym słuchaniu”
Książka rozwijająca koncepcję wolnego słuchania, wolnego od rynkowych uprzedzeń. Traktuje awangardę jako idealne lustro do własnego samopoznania.

Transformacja Świadomości i Psychologia Kwantowa

Nieszablonowe powiązania między fizyką, umysłem a kreowaniem rzeczywistości.

Robert Anton Wilson – „Psychologia kwantowa”
Książka rozbijająca schematy językowe. Łącząc fizykę kwantową z psychologią, uczy elastyczności mentalnej i celowej zmiany własnych „tuneli rzeczywistości”.

Audycje i Podcasty:

Polskie Legendy Radiowe i Kanały Autorskie

Rozmowy improwizowane – Polskie Radio Dwójka
Radiowy klasyk Janusza Jabłońskiego i Tomasza Gregorczyka. Autorzy regularnie oddają mikrofon artystom redefiniującym współczesny jazz i improwizację swobodną, rozmawiając z nimi o psychologii wolnej formy, ryzyku i natychmiastowej kreacji.
Muzyka z oddali – Kanał YouTube
Autorski projekt wideo prowadzony przez Grzegorza Tyszkiewicza, szefa kultowej wytwórni Bocian Records. Można tu znaleźć niezwykle długie, psychologicznie i technicznie głębokie wywiady z czołowymi postaciami polskiej sceny noise i eksperymentu.
Muzyka Ucha Trzeciego – Rockserwis.fm
Legendarny program Henryka Palczewskiego, który od 1995 roku pełni funkcję bezkompromisowego przewodnika po mrocznych rejonach muzyki całkowicie niekomercyjnej, awangardy rockowej oraz niszowych eksperymentów dźwiękowych.
Nocna Strefa – Polskie Radio Dwójka
Całonocne pasmo muzyczne dla radiowych poszukiwaczy dźwięków, pod którego szyldem często goszczą autorzy „Rozmów improwizowanych”. Program prezentuje najbardziej radykalne, świeże nowości wydawnicze z całym świecie.
HCH – Archiwum Radio Kapitał
Dziennikarski dwugłos Bartka Chacińskiego i Jacka Hawryluka, który przez lata kształtował wrażliwość muzyczną polskich słuchaczy alternatywy. Autorzy w precyzyjnych pigułkach dekonstruują noise, free improv oraz elektronikę.

Niezależne Podcasty Polskojęzyczne

Zimny Podcast – Spotify
Kameralny program dziennikarki Mery Zimny. Zapraszani twórcy związani ze sceną improwizowaną dzielą się w nim swoimi wewnętrznymi lękami, intuicją oraz momentami czystego olśnienia, tworząc niespieszną przestrzeń do rozmów o sztuce.
ALIKWOTY – podcast o muzyce na YouTube
Prowadzona przez pianistę Marcina Krysę seria wywiadów z instrumentalistami i kompozytorami o ich drodze twórczej. Podcast odsłania kulisy technicznego rzemiosła, edukacji muzycznej oraz ciągłego przekraczania barier.
FLIS: Podcast o muzyce i słuchaniu – Spotify
Projekt Filipa Lecha i Izy Smelczyńskiej, będący doskonałym treningiem uważności. Spotkania z artystami oraz badaczami dźwięku pokazują, jak świadome, głębokie słuchanie zmienia naszą wrażliwość i pozwala odkrywać świat.

Anglojęzyczne Perełki z Całego Świata

Make Weird Music – YouTube
Kultowa platforma Anthony'ego Garone skupiająca się na rzucaniu światła na najbardziej kreatywną i skomplikowaną muzykę świata. Długie wywiady z artystami koncentrują się na celowym łamaniu sztywnych reguł kompozycji.
Broken Record Podcast – Spotify
Projekt prowadeny m.in. przez producenta Ricka Rubina i pisarza Malcolma Gladwella. Intymne wywiady z ikonami muzyki koncentrują się wokół artystycznej bezbronności, uciszania własnego ego w procesie twórczym oraz odnajdywania duchowości.
Tone Glow – Substack
Szeroko ceniona seria głębokich, intymnych rozmów prowadzonych przez Joshuę Minshu Kima z twórcami światowego podziemia eksperymentalnego i free-jazzowego. Autor brawurowo eksploruje wewnętrzny świat wolnych artystów.
Song Exploder – Oficjalna strona
Unikalny format, w którym muzycy i kompozytorzy rozkładają na czynniki pierwsze jeden wybrany utwór ze swojego repertuaru, zdradzając sekrety narodzin konkretnych impulsów brzmieniowych.

Wykłady:

Strefa Polskojęzyczna

Droga Improwizacji – Wykłady online Rafała Mazura
Autorski cykl wykładów wideo dr. Rafała Mazura, który kompletnie przeorał moje myślenie. Filozof i muzyk w genialny sposób zestawia w nich zachodni, celowy porządek działania z dalekowschodnim porządkiem wyłaniającym się z chaosu. Wykłady tłumaczą, jak za pomocą metod zaczerpniętych ze sztuk walki i daoizmu trenować umysł do skutecznego reagowania na zmienność świata.
Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych – Kanał YouTube
Jedno z najlepszych polskich źródeł wiedzy o styku nauki, filozofii i sztuki. W ich archiwach znajdują się serie wykładów z kognitywistyki i neurobiologii, które analizują, jak ludzki umysł podejmuje decyzje w ułamku sekundy, jak rodzi się intuicja i co dzieje się w mózgu podczas nieplanowanych działań twórczych.
Instytut Filozofii i Socjologii PAN – Wykłady Otwarte
Zapisy paneli dyskusyjnych, konferencji i wykładów akademickich dedykowanych neuroestetyce oraz audioantropologii. Naukowcy dekonstruują w nich biologiczną i psychologiczną reakcję człowieka na awangardę, dysonans oraz soniczną nieprzewidywalność.

Strefa Anglojęzyczna

The Neurobiology of Jazz Improvisation – Dr Charles Limb na TED
Naukowiec i chirurg Charles Limb przedstawia pionierskie badania, w których umieszczał muzyków jazzowych i raperów wewnątrz rezonansu magnetycznego (fMRI). Wykład wizualnie i naukowo udowadnia, że podczas improwizacji mózg dosłownie wyłącza obszary odpowiedzialne za samokontrolę (ego) i aktywuje rejony odpowiedzialne za nieskrępowaną ekspresję.
Columbia Global Centers – Wykłady prof. George'a E. Lewisa
Profesor George E. Lewis (Columbia University) to puzonista i pionier muzyki komputerowej. Jego akademickie wykłady analizują improwizację jako radykalną praktykę społeczną, wolnościową i poznawczą, badając systemy interaktywne na styku człowieka i technologii.
Gilles Deleuze: Archiwa Audio/Wideo o Filozofii Procesu na YouTube
Dla twórców szukających najwyższego stopnia filozoficznej abstrakcji. Choć Deleuze nie mówił bezpośrednio o free jazzie, jego koncepcje „kłącza” (Rhizome), stawania się oraz struktur niescentralizowanych są powszechnie używane przez teoretyków na całym świecie do opisywania porządku spontanicznego w swobodnej improwizacji.

MATERIAŁY

OBSERWUJ NAS

LISTENING AND SOUNDING FOUNDATION 2025

COOKIE

POLITYKA PRYWATNOŚCI

Fundacja L.A.S. LISTENING AND SOUNDING